Предраг Коматина*
АНДРЕЈА ДАНДОЛО И ЛЕТОПИС ПОПА ДУКЉАНИНА
DOI: 10.34298/IC2574039K
УДК: 94(=16):930.1]:929
стр. 39–84
језик: српски
* (https://orcid.org/0000-0003-2469-2278)
Aпстракт:
У раду се разматра питање да ли је млетачки дужд Андреја Дандоло приликом састављања своје Опширне хронике средином 14. века користио податке тзв. Летописа попа Дукљанина. Анализом одговарајућих података у Дандоловом делу долази се до закључка о њиховом пореклу, а тиме и до одговора на постављено питање.
Кључне речи:
Андреја Дандоло, Опширна хроника, Летопис попа Дукљанина, Светоплук, Тома Архиђакон
Predrag Komatina*
ANDREA DANDOLO AND THE CHRONICLE OF THE PRIEST OF DIOCLEA
DOI: 10.34298/IC2574039K
UDC: 94(=16):930.1]:929
pp. 39–84
language: serbian
* (https://orcid.org/0000-0003-2469-2278)
Abstract:
The paper discusses the question of whether the Venetian Doge Andrea Dandolo, when compiling his Chronica extensa in the mid-14th century, used data from the so-called Chronicle of the Priest of Dioclea. By analysing the relevant data in Dandolo’s work, we can determine its origin and thus answer this specific question.
Keywords:
Andrea Dandolo, Chronica extensa, Chronicle of the Priest of Dioclea, Svatopluk, Thomas the Archdeacon.
ЛИСТА РЕФЕРЕНЦИ – LIST OF REFERENCES
Необјављењи извори ‒ Unpublished Primary Sources
Vaticanus Lat. 1960 (https://digi.vatlib.it/view/MSS_Vat.lat.1960)
Објављењи извори ‒ Published Primary Sources
Andreae Danduli ducis Venetiarum Chronica per extensum descripta aa. 46–1280 d. C., ed. Ester Pastorello, Rerum Italicarum Scriptores XII, Bologna 1938.
Anonymi Descriptio Europae Orientalis, прир. Тибор Живковић, Владета Петровић и Александар Узелац, Београд 2013.
Barney, Stephen A. et al., The Etymologies of Isidore of Seville, Cambridge University Press 2006.
„Christiani monachi Vita et passio sancti Wenceslai et sancte Ludmile ave eius”, u: Magnae Moraviae Fontes Historici II, edd. Dagmar Bartoňková et al., Brno 1967, 186–199.
Chronica de gestis Hungarorum e codice picto saec. XIV, edd. János M. Bak, László Veszprémy & Norbert Kersken, Budapest 2018.
Codex diplomaticus regni Croatiae, Dalmatiae et Slavoniae II, ed. Tadija Smičiklas, Zagrabiae 1904.
Gesta regum Sclavorum I, прир. Драгана Кунчер, Београд 2009.
Giovanni Diacono, Istoria Veneticorum, ed. Luigi Andrea Berto, Bologna 1999.
„Historia de expeditione Friderici imperatoris”, u: Quellen zur Geschichte des Kreuzzuges Kaiser Friedrichs I, ed. Anton Chroust, Monumenta Germaniae Historica, Scriptores rerum Germanicarum Nova Series 5, Berlin 1928, 1–115.
„Historia peregrinorum”, u: Quellen zur Geschichte des Kreuzzuges Kaiser Friedrichs I, ed. Anton Chroust, Monumenta Germaniae Historica, Scriptores rerum Germanicarum Nova Series 5, Berlin 1928, 116–172.
Isidori Hispalensis episcopi Etymologiarum sive Originvm libri XX, ed. Wallace M. Lindsay, Oxford 1911.
Jacobi a Voragine Legenda Aurea vulgo Historia Lombarda dicta, ed. Theodor Graesse, Lipsiae 1850.
Jacobus de Voragine, The Golden Legend. Readings on the Saints, trans. by William Granger Ryan, with an introduction by Eamon Duffy, Princeton–Oxford 2012.
„Legenda Beatus Cyrillus”, u: Magnae Moraviae Fontes Historici II, edd. Dagmar Bartoňková et al., Brno 1967, 299–303.
„Legenda Diffundente sole”, u: Magnae Moraviae Fontes Historici II, edd. Dagmar Bartoňková et al., Brno 1967, 276–283.
„Legenda Quemadmodum”, u: Magnae Moraviae Fontes Historici II, edd. Dagmar Bartoňková et al., Brno 1967, 289–296.
Magnae Moraviae Fontes Historici [=MMFH] II, edd. Dagmar Bartoňková et al., Brno 1967.
Martini Oppaviensis Chronicon pontificum et imperatorum, ed. Ludewicus Weiland, Monumenta Germaniae Historica, Scriptores 22, Hannoverae 1872, 377–475.
Ottonis et Rahewini Gesta Friderici I. imperatoris, edd. Georg Waitz & Bernhard von Simson, Monumenta Germaniae Historica, Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi 46, Hannoverae et Lipsiae 1912.
Rački, Franjo, Documenta historiae Chroaticae periodum antiquam illustrantia, Zagrabiae 1877.
Reginonis abbatis Prumiensis Chronicon cum Contituatione Treverensi, ed. Fridericus Kurze, Monumenta Germaniae Historica, Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi 50, Hannoverae 1890.
Sigeberti Gemblacensis Chronographia, ed. Ludowicus Conradus Bethmann, Monumenta Germaniae Historica, Scriptores 6, Hannoverae 1844, 268–474.
Simonis de Kéza Gesta Hungarorum, edd. László Veszprémy, Frank Schaer & Jenő Szűcs, Budapest 1999.
Šufflay, Milan, „Pseudobrocardus. Rehabilitacija važnog izvora za povijest Balkana u prvoj polovini XIV. vijeka”, Vjesnik Zemaljskog Arkiva 13 (1911) 142–150.
„Tempore Michaelis imperatoris. Legenda Moravica”, u: Magnae Moraviae Fontes Historici II, edd. Dagmar Bartoňková et al., Brno 1967, 255–268.
Tholomeus von Lucca, Historia ecclesiastica nova, nebst Fortsetzungen bis 1329, hrsg. Ottavio Clavuot & Ludwig Schmugge, Monumenta Germaniae Historica, Scriptores 39, Hannover 2009.
Thomae archidiaconi Spalatensis Historia Salonitanorum atque Spalatinorum pontificum, edd. Olga Perić et al., Budapest – New York 2006.
„Vita Constantini-Cyrilli cum translatione s. Clementis”, u: Magnae Moraviae Fontes Historici II, edd. Dagmar Bartoňková et al., Brno 1967, 120–133.
„Vita cum translatione”, u: Magnae Moraviae Fontes Historici II, edd. Dagmar Bartoňková et al., Brno 1967, 120–133.
„Vita Sancti Procopii”, u: Magnae Moraviae Fontes Historici II, edd. Dagmar Bartoňková et al., Brno 1967, 235–239.
„Vita Sancti Wenceslai auctore Carolo IV”, u: Magnae Moraviae Fontes Historici II, edd. Dagmar Bartoňková et al., Brno 1967, 297–298.
Клаић, Нада, Historia Salonitana Maior, Београд 1967. [Klaić, Nada, Historia Salonitana Maior, Beograd 1967]
Шишић, Фердо, Летопис попа Дукљанина, Београд 1928. [Šišić, Ferdo, Letopis popa Dukljanina, Beograd 1928]
Литература ‒ Secondary Works
Aigner, Toni, „Das Herzogtum Meranien: Geschichte, Bedeutung, Lokalisierung”, in: Die Andechs-Meranier: Beiträge zur Geschichte Europas im Hochmittelalter, eds. Andreja Eržen & Toni Aigner, Kamnik 2001, 39–54.
Ančić, Mladen, „Dva teksta iz sredine 14. stoljeća. Prilog poznavanju ’društvenog znanja’ u Hrvatskom Kraljevstvu”, Starohrvatska prosvjeta 40 (2013) 155–199.
Ančić, Mladen, „Treaty of Aachen: How many empires?” in: Imperial Spheres and the Adriatic. Byzantium, the Carolingians and the Treaty of Aachen (812), edd. Mladen Ančić, Jonathan Shepard & Trpimir Vedriš, London – New York 2018, 25–42.
Banić, Josip, „The Mystery of Merania: A New Solution to Old Problems (Holy Roman Empire and the Kingdom of Croatia-Dalmatia during the Investiture Controversy)”. Part 1, Zgodovinski časopis 75 (2020) 296–327; Part 2, Zgodovinski časopis 75 (2021) 42–92.
Bărlieva, Slavia, „La Tranaslatio s. Clementis papae e l’inizio del culto dei santi Cirilo e Metodio in Europa occidentale”, in: Liturgia e agiografia tra Roma e Costantinopoli. Atti del I e II Seminario di Studio Roma – Grottaferrata 2000–2001, a cura di Krassimir Stantchen & Stefano Parenti, Grottaferrata 2007, 207–225.
Basić, Ivan, „Pristupajući Ljetopisu popa Dukljanina”, u: Ivan Ostojić, Vjerodostojnost sadržaja IX glave Ljetopisa popa Dukljanina, ur. Ivan Basić, Split 2022, VII–XXXVIII.
Batalova, Stilyana, „Motifs of Bulgarian history in the Chronologia Magna and Satyrica Historia by Paulinus of Venice”, Scripta & e-Scripta 14–15 (2015) 195–224.
Batalova, Styliana, „Paul Meyvaеrt and Paul Devos: Duo Candelabra Cyrillomethodiana”, The Studies into the History of the Book and Book Collections 17/2 (2023) 167–191.
Berčić, Ivan, Dvie sluzbe rimskoga obreda za svetkovinu svetih Ćirila i Metuda, Zagreb 1870.
Bláhová, Marie, „The Function of the Saints in Early Bohemian Historical Writing”, in: The Making of Christian Myths in the Periphery of Latin Christendom (c. 1000–1300), ed. Lars Boje Mortensen, Copenhagen 2006, 83–119.
Boyle, Leonard, „Dominican Lectionaries and Leo of Ostia’s Translatio S. Clementis”, Archivum Fratrum Praedicatorum 28 (1958) 362–394 = San Clemente. Miscellany 2. Art and Archaeology, edd. Leonard Boyle, Eileen Kane & Federico Guidobaldi, Roma 1978, 195–214.
Bujan, Solange, „La ’Chronique du pretre de Dioclee’. Un faux document historique”, Reveue des etudes Byzantines 66 (2008) 5–38.
Bujan, Solange, „Orbinijevo izdanje ’Ljetopisa popa Dukljanina’: povijesni falsifikat”, Radovi Zavodа za hrvatsku povijest 43 (2011) 65–80.
Devos, Paul, „’Légende Italique’ et ’Légende Dalmate’ concernant S. Constantin-Cyrille, Analecta Bollandiana 95 (1977) 133–143.
Devos, Paul, „La Passion de S. Liévin de Gand, source principale inattendue de ’Beatus Cyrillus’”, Analecta Bollandiana 89 (1971) 371–385.
Devos, Paul, „Textes dérivés de la ’Légende Italiques’”, Analecta Bollandiana 93 (1975) 261–268.
Devos, Paul, „Une mosaique: la Légende morave des saints Cyrille et Méthode”, Analecta Bollandiana 81 (1963) 229–250.
Goldstein, Ivo, Hrvatski rani srednji vijek, Zagreb 1995.
Grabar, Biserka, „Kult Ćirila i Metodija u Hrvata”, Slovo 36 (1986) 141–145.
Havlík, Lubomir, „Dukljanská kronika a Dalmatská legenda”, Rozpravy Českoslovanské Akademie 86/2 (1976) 1–92.
Hercigonja, Eduard, „Glagolitism and Glagolism”, in: Croatia in the Early Middle Ages, ed. Ivan Supičić, London 1999, 369–400.
Heullant-Donat, Isabelle, „Entrer dans l’histoire Paolino da Venezia et les prologues de ses chroniques universelles”, Mélanges de l’École française de Rome, Moyen age 105 (1993) 381–442.
Ikas, Wolfgang-Valentin, „Martinus Polonus’ Chronicle of the Popes and Emperors: a Medieval Bestseller and its Neglected Influence on English Medieval Chroniclers”, The English Historical Review 116 (2001) 327–341.
Ioannis Lucii Dalmatini De regno Dalmatiae et Croatiae libri sex, Amstelaedami 1666.
Japundžić, Marko, „Glagoljski brevijar iz g. 1465”, Radovi Staroslavenskog instituta 2 (1955) 155–191.
Japundžić, Marko, „Kult i služba Svete Braće Ćirila i Metoda u glagoljskoj literaturi”, u: Tragom hrvatskoga glagolizma, Zagreb 1995, 16–37.
Kalhous, David, Legenda Christiani and Modern Historiography, Leiden–Boston 2015.
Klaić, Nada, „Plemstvo dvanaestoro plemena kraljevine Hrvatske”, Historijski zbornik 9 (1956) 83–100.
Klaić, Nada, „Postanak plemstva ’dvanaestoro plemena kraljevine Hrvatske’”, Historijski zbornik 11–12 (1958/59) 121–163.
Klaić, Nada, Povijest Hrvata u ranom srednjem vijeku, Zagreb 1971.
Kowalski, Wawrzyniec, The Kings of the Slavs. The Image of a Ruler in the Latin Text of The Chronicle of the Priest of Duklja, Leiden–Boston 2021.
Kubín, Petr, „Saint Procopius of Sázava between Reality and Fiction”, Revue Mabillon 27 (2016) 49–82.
Kuha, Miika, Transmission of Knowledge in Venetian Fourteenth-Century Chronicles, Jyväskylä 2017.
Kuhar, Kristijan, „Žitija Konstantina Ćirila i Metodija i liturgijski kult u Hrvatskoj”, Kirilometodievistika 8 (2014) 89–103
Kunčer, Dragana, „On the origin of the story of the Synod of Dalma”, Историјски часопис 72 (2023) 43–66.
Lazzarini, Vittorio, „I titoli dei dogi di Venezia”, Nuovo Archivio Veneto, n. s. 5 (1903) 271–311.
Madden, Thomas F., „The Chrysobull of Alexius I Comnenus to the Venetians: The Date and the Debate”, Journal of Medieval History 28 (2002) 23–41.
Madden, Thomas F., Venice: A New History, New York 2012.
Majnarić, Ivan, „Aemulatio imperii and the south-eastern frontier of the Carolingian world”, in: Imperial Spheres and the Adriatic. Byzantium, the Carolingians and the Treaty of Aachen (812), edd. Mladen Ančić, Jonathan Shepard & Trpimir Vedriš, London – New York 2018, 43–56.
Majnarić, Ivan, Plemstvo zadarskog zaleđa u XIV. i XV. stoljeću, Zadar 2018.
Majnarić, Ivan, „Vazda ljublaše pravdu s našimi pr’vimi: združivanje plemstva u Kraljevini Hrvatskoj anžuvinskog doba”, u: Zadarski mir: prekretnica anžuvinskog doba, ur. Mladen Ančić i Antun Nekić, Zadar 2022, 289–319.
Mandić, Oleg, „Pacta conventa i dvanaest hrvatskih bratstava”, Hrvatski zbornik 11–12 (1958/59) 165–206.
Margetić, Lujo, „Liber Methodius i pitanje vrela devete glave Ljetopisa popa Dukljanina”, Croatica Christiana Periodica 46 (2000) 1–9.
Marin, Şerban, „A Double Pathfinder’s Condition: Andrea Dandolo and His Chronicles”, Annuario dell’Istituto Romeno di Cultura e Ricerca Umanistica di Venezia 12–13 (2010–2011) 41–122.
Marin, Şerban, „Dominus quartae partis et dimidiae totius imperii Romaniae: The Fourth Crusade and the Dogal Title in the Venetian Chronicles’ Representation”, Quaderni della Casa Romena di Venezia 3 (2004) 119–150.
Melik, Vasilij, „Vprašanje bitke pri Ljubljani v dobi madžarskih napadov”, Zgodovinski časopis 6–7 (1952–1953) 202–217.
Meyvaert, Paul & Paul Devos, „Autour de Léon d’Ostie et de sa Translatio S. Clementis (Légende italique des ss. Cyrille et Méthode)”, Analecta Bollandiana 74 (1956) 189–240.
Meyvaert, Paul & Paul Devos, „La ’Légende morave’ des ss. Cyrille et Méthode et ses sources”, Analecta Bollandiana 74 (1956) 441–469.
Meyvaert, Paul & Paul Devos, „Trois énigmes cyrillo-méthodiennes de la ’légende italique’ résolues grace a un document inédit”, Analecta Bollandiana 73 (1955) 375–461.
Novak, Viktor i Petar Skok, Supetarski kartular, Zagreb 1952.
Ommundsen, Åslaug, „A New Manuscript Source for the Legend of Saint Clement in Denmark”, The Journal of Medieval Latin 30 (2020) 227–256.
Orbini, Mauro, Il Regno degli Slavi, Pesaro 1601.
Pantelić, Marija, „Glagoljski brevijar popa Mavra iz godine 1460”, Slovo 15–16 (1965) 94–149.
Petrović, Ivanka, „Sadržajne i literarne osobine odlomaka ’Žitija Konstantina-Ćirila’ u hrvatskoglagoljskim i ruskim tekstovima”, Croatica 19 (1983) 113–129.
Reames, Sherry, The Legenda Aurea: A Reexamination of Its Paradoxical History, University of Wisconsin Press 1985.
Smiljanić, Franjo, „O položaju i funkciji župana u hrvatskim srednjovjekovnim vrelima od 9. do 16. stoljeća”, Povijesni prilozi 33 (2007) 33–102.
Stantchev, Krassimir, „Gli inizi del culto i papa Clemente I presso gli Slavi ortodossi”, in: Multa & Varia. Studi offerti a Maria Marcella Ferraccioli e Gianfranco Giraudo II, a cura di Florina Creţ Ciure, Viviana Nosilia & Adriano Pavan, Milano 2012, 547–565.
Steindorff, Ludwig, „’Liber Methodius’. Überlegungen zur kyrillomethodianischen Tradition bei Priester von Dioclea”, Mitteilungen des bulgarischen Forschungsinstitutes in Österreich 8 (1986) 157–173.
Steindorff, Ludwig, „Die Synode auf der Planities Dalmae: Reichseinteilung und Kirchenorganisation im Bild der Chronik des Priesters von Dioclea”, Mitteilungen des Instituts für österreichische Geschichtsforschung 93/3–4 (1985) 279–324.
Steindorff, Ludwig, „Tumačenje riječi ’Dalmatia’ u srednjovjekovnoj historiografiji. Istovremeno o saboru na ’Planities Dalmae’”, in: Etnogeneza Hrvata, ed. Neven Budak, Zagreb 1995, 148–158.
Steinhübel, Ján, The Nitrian Principality. The Beginnings of Medieval Slovakia, Leiden–Boston 2021.
Štih, Peter, „Imperial policies and its regional consequences: Istria between Byzantium and the Franks 788–812”, in: Imperial Spheres and the Adriatic. Byzantium, the Carolingians and the Treaty of Aachen (812), edd. Mladen Ančić, Jonathan Shepard & Trpimir Vedriš, London – New York 2018, 57–72.
Švob, Držislav, „Pripis Supetarskog kartulara o izboru starohrvatskog kralja i popis onodobnih banova”, Historijski zbornik 9/1–4 (1956) 101–117.
Tkadlčik, Vojtěch, „K datování hlaholských služeb o sv. Cyrilu a Metoději”, Slovo 27 (1977) 85–128.
Verkholantsev, Julia, The Slavic Letters of St. Jerome. The History of the Legend and Its Legacy, or, How the Translator of the Vulgate Became an Apostle of the Slavs, Northern Illinois University Press 2014.
Veszprémy, László, „La tradizione unno-magiara nella Cronaca universale di fra’ Paolino da Venezia”, in: Spiritualità e lettere nella cultura italiana e ungherese del basso medioevo, edd. Sante Graciotti & Cesare Vasoli, Firenze 1995, 355–375.
Yawn, Lila, „Clement’s New Clothes. The Destruction of Old S. Clemente in Rome, the Eleventh-Century Frescoes, and the Cult of (Anti)Pope Clement III”, Reti Medievali Rivista 13/1 (2012) 175–208.
Ziffer, Giorgio, „Per il testo e la tradizione della Vita Constantini”, Slovo 73 (2023) 145–166.
Ziffer, Giorgio, „Un nuovo gruppo di testimoni (frammentari) della Vita Constantini: il ’Grupo dell a Paleja’”, Slovo 44–46 (1994–1996) 7–25.
Ангелов, Димитър, „Италиански извор за българската средновековна история”, Исторически преглед 6 (1972) 86–99. [Angelov, Dimităr, „Italianski izvor za bălgarskata istorija”, Istoričeski pregled 6 (1972) 86–99]
Баталова, Стиляна, „Покръстването на българите в няколко латиноезични съчинения XIII–XVI век”, у: Средновековният българин и „другите”. Сборник в чест на 60-годишнината на проф. дин Петър Ангелов, София 2013, 109–125. [Batalova, Stiljana, „Pokrăstvaneto na bălgarite v njakolko latinoezični săčinanija XIII–XVI vek”, u: Srednovekovnijat bălgarin i „drugite”. Sbornik v čest na 60-godišninata na prof. din. Petăr Angelov, Sofija 2013, 109–125]
Бубало, Ђорђе, „Територијална компонента краљевске титуле Немањића”, у: Краљевство и архиепископија у српским и поморским земљама Немањића, ур. Љубомир Максимовић и Срђан Пириватрић, Београд 2019, 245–290. [Bubalo, Đorđe, „Teritorijalna komponenta kraljevske titule Nemanjića”, u: Kraljevstvo i arhiepiskopija u srpskim i pomorskim zemljama Nemanjića, ur. Ljubomir Maksimović i Srđan Pirivatrić, Beograd 2019, 245–290]
Бърлиева, Славия, „Агиографските творби за св. Кирил и Методий в Legenda aurea на Яков Ворагински”, у: Кирило-методиевски студии XI, София 1998, 5–120. [Bărlieva, Slavija, „Agiografskite tvorbi za sv. Kiril i Metodij v Legenda aurea na Jakov Voraginski”, u: Kirilo-metodievski studii XI, Sofija 1998, 5–120]
Бърлиева, Славия, „Италианска легенда”, у: Кирило-методиевска енциклопедия II, ур. Петър Динеков, София 1995, 140–146. [Bărlieva, Slavija, „Italianska legenda”, Kirilo-metodievska enciklopedija II, ur. Petăr Dinekov, Sofija 1995, 140–146]
Бърлиева, Славия и Стиляна Баталова, „Покръстването на българите в хронографията на западното средновековие”, у: Средновековна християнска Европа: Изток и Запад. Ценности, традиции, общуване, прир. Васил Гюзелев и Анисава Милтенова, София 2002, 418–432. [Bărlieva, Slavija i Stiljana Batalova, „Pokrăstvaneto na bălgarite v hronografiјаta na zapadnoto srednovekovie”, u: Srednovekovna hristijanska Evropa: Iztok i Zapad. Cennosti, tradicii, obštuvane, eds. Vasil Gjuzelev i Anisava Miltenova, Sofija 2002, 418–432]
Живковић, Тибор, Gesta regum Sclavorum II, Коментар, Београд 2009. [Živković, Tibor, Gesta regum Sclavorum II, Komentar, Beograd 2009]
Живковић, Тибор, „О такозваном сабору на Дувањском пољу”, Зборник за историју Босне и Херцеговине 4 (2004) 45–66. [Živković, Tibor, „O takozvanom saboru na Duvanjskom polju”, Zbornik za istoriju Bosne i Hercegovine 4 (2004) 45–66]
Коматина, Ивана, „Ана Дандоло – прва српска краљица?”, Зборник Матице српске за историју 89 (2014) 7–22. [Komatina, Ivana, „Ana Dandolo – prva srpska kraljica?”, Zbornik Matice srpske za istoriju 89 (2014) 7–22]
Коматина, Ивана, Краљ Стефан Урош I Велики и његов век, Београд 2021. [Komatina, Ivana, Kralj Stefan Uroš I Veliki i njegov vek, Beograd 2021]
Коматина, Ивана, Црква и држава у српским земљама од XI до XIII века, Београд 2016. [Komatina, Ivana, Crkva i država u srpskim zemljama od XI do XIII veka, Београд 2016]
Коматина, Ивана и Предраг Коматина, „Настанак ’Млетачке Албаније’ и успомена на византијску власт у српском Поморју”, Историјски часопис 67 (2018) 55–82. [Komatina, Ivana i Predrag Komatina, „Nastanak ’Mletačke Albanije’ i uspomena na vizantijsku vlast u srpskom Pomorju”, Istorijski časopis 67 (2018) 55–82]
Узелац, Александар, Под сенком пса. Татари и јужнословенске земље у другој половини XIII века, Београд 2015. [Uzelac, Aleksandar, Pod senkom psa. Tatari i južnoslovenske zemlje u drugoj polovini XIII veka, Beograd 2015]
Drag & Drop Website Builder